Restytucja

RESTYTUCJA GATUNKU jest to przywrócenie przyrodzie gatunku zagrożonego wyginięciem wskutek zmian środowiskowych lub znacznego wytępienia, albo wyniszczenia przez człowieka. Polega na otoczeniu dostępnych egzemplarzy gatunku opieką i zapewnieniu im właściwego dla ich życia i rozmnażania środowiska, a także na odpowiednich zabiegach hodowlanych. Restytucję gatunków zwierząt prowadzi się często w hodowli rezerwatowej, a po wzmocnieniu grupy hodowlanej i zwiększeniu jej stanu liczebnego zwierzęta wypuszcza się na wolność.

Pomysł restytucji żubra zrodził się równocześnie w Polsce i w Niemczech. W Niemczech w sprawę tę bardzo zaangażowany był dr Kurt Priemel, dyrektor Zoo we Frankfurcie nad Menem.

Na Międzynarodowym Kongresie Ochrony Przyrody w Paryżu, w maju 1923 roku, delegat Państwowej Komisji Ochrony Przyrody Jan Sztolcman przedstawił polski projekt ratowania gatunku, opierający się na doświadczeniach Ligi Obrony Bizona Amerykańskiego.

Pełny tekst przemowy Jana Sztolcmana - wersja do druku

Prof. dr JAN SZTOLCMAN (1854 – 1928) ornitolog, podróżnik, myśliwy, profesor łowiectwa SGGW. Od 1887 dyrektor Muzeum Zoologicznego Branickich w Warszawie, a po połączeniu z Gabinetem Zoologicznym (1919) — wicedyrektor Państwowego Muzeum Zoologicznego. Działacz łowiectwa i ochrony przyrody, od 1924 prowadził wykłady z łowiectwa w SGGW, założyciel (1899) i redaktor „Łowcy Polskiego”. W 1926 roku został członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody. Autor 367 publikacji naukowych i popularnonaukowych, m.in. „Ornitologia łowiecka” (1905), „Łowiectwo” (1920), „Żubr, jego historia, obyczaje i przyszłość” (1926).

Projekt ratowania żubra zakładał udział wszystkich krajów, na terenie których znajdowały się osobniki tego gatunku, zaangażowanie doświadczonych hodowców i powołanie specjalnych delegatów. Po przeprowadzeniu spisu żyjących sztuk, należało im zapewnić odpowiednie warunki do życia i rozmnażania.

W 1923 roku zostało założone Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra. W jego skład weszło 15 krajów europejskich oraz Stany Zjednoczone. Pierwszym zadaniem była inwentaryzacja i ocena wartości hodowlanej ocalałych żubrów.

Na całym świecie żyły tylko 54 sztuki (w tym 39 podgatunku białowieskiego) o sprawdzonym pochodzeniu. Ze względu na potrzebę kontroli czystości gatunku utworzono „Księgę rodowodową Żubrów”.